หมากรุกไทย — ประวัติและกติกา

เกมหมากกระดานเก่าแก่ของไทย ที่เล่นกันตามตลาด สวนสาธารณะ ร้านกาแฟ และข้างถนนทั่วประเทศ

ประวัติความเป็นมา

หมากรุกไทย (Makruk) เป็นกีฬาหมากกระดานพื้นบ้านของไทยที่สืบทอดกันมายาวนาน นิยมเล่นกันทั่วทุกภาคของประเทศ ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงปัจจุบัน — เป็นภาพที่คุ้นตาตามชุมชน ตลาด ร้านกาแฟ วินมอเตอร์ไซค์ และสวนสาธารณะ

หมากรุกไทยและหมากรุกสากลมีบรรพบุรุษร่วมกันคือเกม จตุรงค์ (Chaturanga) ของอินเดียโบราณเมื่อประมาณ 1,500 ปีก่อน ซึ่งแพร่กระจายไปทั่วโลกผ่านการค้าขาย และพัฒนากลายเป็นเกมหมากรุกในแต่ละประเทศ — เปอร์เซีย อาหรับ จีน ญี่ปุ่น และไทย

ในประเทศเพื่อนบ้านยังมีเกมที่คล้ายกันมาก เช่น Ouk Chatrang ของกัมพูชา และ Sittuyin ของพม่า ซึ่งสะท้อนรากเหง้าทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงกันในอุษาคเนย์

ปัจจุบันมีการแข่งขันหมากรุกไทยอย่างเป็นทางการในระดับประเทศและระดับสากล ภายใต้สมาคมหมากรุกไทย และ International Makruk Federation

กระดานและการจัดวาง

• กระดาน 8×8 ช่อง สีอ่อนสลับเข้ม เหมือนหมากรุกสากล
• แต่ละฝ่ายมี 16 ตัว: ขุน 1, เม็ด 1, โคน 2, ม้า 2, เรือ 2, เบี้ย 8
• เบี้ยเริ่มต้นแถวที่ 3 (ไม่ใช่แถว 2 เหมือนสากล) — เกมจึงเริ่มเร็วกว่า
• ฝ่ายขาวเดินก่อนเสมอ

การเดินของหมากแต่ละตัว

♔ ขุน (Khun)

เดิน 1 ช่องไปได้ทุกทิศทาง — เหมือนคิงในหมากรุกสากล เป้าหมายของเกมคือทำให้ขุนของฝ่ายตรงข้ามถูก "รุกจน" คือถูกรุกและเดินหลบไม่ได้

♕ เม็ด (Met)

เดินทแยง 1 ช่องเท่านั้น — เป็นตัวที่อ่อนกว่าควีนสากลมาก เพราะเดินไม่ไกล แต่ก็ใช้คุมศูนย์กลางและสนับสนุนโจมตีได้ดี

♗ โคน (Khon)

เดินทแยง 1 ช่อง หรือตรงข้างหน้า 1 ช่อง — เคลื่อนที่ได้ 5 ทิศทางต่อตา ถือเป็นตัวที่มีบทบาทสำคัญในเกมเปิดและกลางเกม

♘ ม้า (Ma)

เดินรูปตัว L เหมือน Knight ของสากลทุกประการ — กระโดดข้ามตัวอื่นได้ ใช้สำหรับโจมตีจุดอ่อนและปิดล้อมขุน

♖ เรือ (Ruea)

เดินตรงในแนวนอนหรือแนวตั้ง ระยะใดก็ได้ — เป็นตัวที่ทรงพลังที่สุดในเกม เหมือน Rook ของสากล

♙ เบี้ย (Bia)

เดินตรงไปข้างหน้า 1 ช่อง (กินตรงไม่ได้) กินทแยง 1 ช่อง

การเลื่อนขั้นเบี้ย

เมื่อเบี้ยเดินถึงแถวที่ 6 (จากฝั่งของตน) จะเลื่อนเป็น เม็ด ทันที — เลือกเป็นตัวอื่นไม่ได้ เนื่องจากเม็ดอ่อนกว่าควีนสากล การเลื่อนขั้นในหมากรุกไทยจึงไม่ทรงพลังเท่า

การจบเกม

• รุกจน (Checkmate): ขุนของฝ่ายตรงข้ามถูกรุก และเดินหลบ/บัง/กินไม่ได้ — ฝ่ายที่รุกชนะ
• อับ (Stalemate): ฝ่ายเดินไม่มีตาเดินที่ถูกกฎและยังไม่ถูกรุก — เสมอ
• นับศักดิ์ (Counting): เมื่อเกมยืดยาวไม่มีใครชนะชัด ฝ่ายเสียเปรียบเรียกนับเพื่อบังคับจบเกมได้

กฎ "นับศักดิ์" (กฎพิเศษของหมากรุกไทย)

เป็นกฎพิเศษที่ทำให้เกมจบในกรณีไม่มีฝ่ายไหนชนะ มี 2 แบบหลัก:

นับกระดาน

เมื่อไม่มีเบี้ยเหลือบนกระดาน ฝ่ายเสียเปรียบสามารถเรียกนับได้สูงสุด 64 ตา ถ้าฝ่ายได้เปรียบยังไม่สามารถจบเกมได้ในจำนวนตาที่นับ — ถือเป็น เสมอ

นับศักดิ์

เมื่อฝ่ายเสียเปรียบเหลือเฉพาะขุนตัวเดียว จำนวนตานับขึ้นอยู่กับหมากที่เหลือของฝ่ายได้เปรียบ:

หมากที่เหลือของฝ่ายได้เปรียบ	จำนวนตานับ
เรือ 2 ตัว	8 ตา
เรือ 1 ตัว	16 ตา
โคน 2 ตัว	22 ตา
ม้า 2 ตัว	32 ตา
โคน 1 + ม้า 1	44 ตา
เบี้ยเลื่อน 2 + อื่นๆ	64 ตา

ถ้าฝ่ายได้เปรียบรุกจนไม่สำเร็จในจำนวนตาที่กำหนด — ถือเป็นเสมอ

เปรียบเทียบกับหมากรุกสากล

หัวข้อ	หมากรุกไทย	หมากรุกสากล
ขนาดกระดาน	8×8	8×8
เบี้ยเริ่ม	แถว 3	แถว 2
เบี้ยเดินครั้งแรก	1 ช่อง	1 หรือ 2 ช่อง
Queen / เม็ด	ทแยง 1 ช่อง	ไกลทุกทิศ
Bishop / โคน	ทแยง 1 + ตรงหน้า 1	ทแยงไกล
Castling (กระโดดเรือ)	ไม่มี	มี
En Passant (กินผ่าน)	ไม่มี	มี
การเลื่อนขั้นเบี้ย	เป็นเม็ดเท่านั้น	เลือกได้ 4 ตัว
กฎนับ	นับศักดิ์ / นับกระดาน	50-move rule

เคล็ดลับสำหรับมือใหม่

• โคนคือดาวเด่น — เดินได้ 5 ทิศ ใช้คุมศูนย์กลางและพัฒนาเร็ว
• เม็ดอ่อนกว่าควีนสากลมาก — อย่าใช้เป็นกำลังหลัก ใช้สนับสนุนพอ
• ม้าและเรือ = หัวใจของการโจมตี เก็บไว้ให้ดี
• การได้เปรียบจำนวนเบี้ย สำคัญกว่าหมากรุกสากล เพราะเบี้ยเลื่อนเป็นเม็ดที่ไม่ทรงพลัง
• ขุนต้องระวังกลางกระดาน เพราะไม่มี castling ให้หลบ
• วางแผนปลายเกม — ถ้ามีเปรียบต้องรีบจบก่อนถูกเรียกนับ

Thai Chess (Makruk) — History & Rules

An ancient Thai board game played in markets, parks, coffee shops, and roadside benches across the country.

History

Makruk is the traditional Thai variant of chess, played continuously since at least the Ayutthaya period (1351–1767). It remains a familiar sight in communities, markets, coffee shops, motorcycle taxi stands, and parks across Thailand.

Both Makruk and Western chess descend from the same ancestor: Chaturanga, an Indian board game from roughly 1,500 years ago. As trade routes carried it around the world, it evolved into different forms — Persian Shatranj, Arabic chess, Chinese Xiangqi, Japanese Shogi, and Thai Makruk.

Closely related games still survive in neighboring countries — Ouk Chatrang in Cambodia and Sittuyin in Myanmar — sharing the same Southeast Asian cultural roots.

Today, official Makruk tournaments are held nationally and internationally under the Thai Chess Association and the International Makruk Federation.

Board & Setup

• 8×8 board with alternating light and dark squares, just like Western chess
• 16 pieces per side: 1 Khun (King), 1 Met (Queen), 2 Khons (Bishops), 2 Mas (Knights), 2 Rueas (Rooks), 8 Bias (Pawns)
• Pawns start on rank 3 (not rank 2 as in Western chess) — making the game develop faster
• White always moves first

Piece Movement

♔ Khun (King)

Moves one square in any of the 8 directions — identical to the Western King. The goal is to checkmate the opponent's Khun: place it under attack with no legal escape.

♕ Met (Queen)

Moves only one square diagonally — much weaker than the Western Queen. Still useful for controlling the center and supporting attacks.

♗ Khon (Bishop)

Moves one square diagonally or one square straight forward — 5 possible directions per turn. The Khon is a key piece in opening and middlegame play.

♘ Ma (Knight)

Moves in an L-shape, identical to the Western Knight — and can jump over other pieces. Used to attack weak squares and trap the King.

♖ Ruea (Rook)

Moves any number of squares horizontally or vertically — the most powerful piece in the game, identical to the Western Rook.

♙ Bia (Pawn)

Moves one square straight forward (cannot capture forward); captures one square diagonally forward.

Pawn Promotion

When a Bia reaches rank 6 (from its own side), it promotes immediately to a Met — no choice of other pieces. Since the Met is far weaker than a Western Queen, promotion in Makruk is much less powerful.

Game End

• Checkmate: The opponent's Khun is in check and cannot escape, block, or capture the threat — that side wins.
• Stalemate: The side to move has no legal move and is not in check — draw.
• Counting Rule: When the game drags on with no clear winner, the disadvantaged side can call the count to force an ending.

The "Counting Rule" (Nub Sak / Nub Kradan)

A unique rule that ensures a finite end when neither side can force a win. Two main forms:

Board Count (Nub Kradan)

When no pawns remain on the board, the disadvantaged side can call up to 64 moves. If the stronger side cannot deliver checkmate within that count — it's a draw.

Honor Count (Nub Sak)

When the disadvantaged side has only the King left, the move count depends on the stronger side's remaining material:

Stronger side has	Move count
2 Rooks	8 moves
1 Rook	16 moves
2 Khons (Bishops)	22 moves
2 Mas (Knights)	32 moves
1 Khon + 1 Ma	44 moves
2 promoted pawns + others	64 moves

If the stronger side fails to deliver checkmate within the count — it's a draw.

Comparison with Western Chess

Feature	Thai Chess (Makruk)	Western Chess
Board size	8×8	8×8
Pawn start rank	3	2
Pawn first move	1 square	1 or 2 squares
Queen / Met	1 diagonal square	Any distance, all directions
Bishop / Khon	1 diagonal + 1 forward	Long diagonals
Castling	None	Yes
En passant	None	Yes
Pawn promotion	To Met only	Choice of 4 pieces
Draw rules	Honor / Board count	50-move rule

Tips for Beginners

• The Khon is your star piece — it covers 5 directions, ideal for early development and central control.
• The Met is much weaker than a Queen — don't rely on it as a main attacker; use it for support.
• Keep your Mas and Rueas safe — they're the heart of any attack.
• Pawn count matters more than in Western chess — promotion gives you only a Met, so material counts heavily.
• Watch your King in the center — there's no castling to evacuate to safety.
• Plan your endgame — if you're winning, finish before the count starts.

หมากรุกสากล (International Chess) — ประวัติและกติกา

เกมหมากกระดานที่นิยมที่สุดในโลก เล่นกันใน 180+ ประเทศ มีสมาคม FIDE เป็นองค์กรกลาง

ประวัติความเป็นมา

หมากรุกสากล (Western Chess) สืบทอดจากเกม Chaturanga ของอินเดียโบราณ — เดียวกับบรรพบุรุษของหมากรุกไทย — แล้วพัฒนาผ่านโลกอาหรับ (Shatranj) เข้ายุโรปสมัย Renaissance

ราวศตวรรษที่ 15 ในอิตาลีและสเปน เกิดการปรับกติกาครั้งใหญ่ — Queen และ Bishop เดินไกลได้ ทำให้เกมเร็วขึ้นและมีพลวัต — กลายเป็นรูปแบบที่ใช้ในปัจจุบัน

ปัจจุบันมีองค์กรหลักคือ FIDE (Fédération Internationale des Échecs) จัดการแข่งขันระดับโลก มีตำแหน่ง Grandmaster, International Master ในประเทศไทยมีสมาคมหมากรุกแห่งประเทศไทยดูแล

กระดานและการจัดวาง

• กระดาน 8×8 ช่อง สีสลับอ่อน-เข้ม — มุมขวาล่างต้องเป็นช่องสีอ่อน ("white on right")
• แต่ละฝ่ายมี 16 ตัว: King 1, Queen 1, Bishop 2, Knight 2, Rook 2, Pawn 8
• เบี้ยเริ่มต้นแถวที่ 2 (เร็วกว่าหมากรุกไทยที่อยู่แถว 3 หนึ่งแถว)
• Queen วางบนช่องสีของตัวเอง: Queen ขาวบนช่องอ่อน, Queen ดำบนช่องเข้ม ("Queen on her color")
• ฝ่ายขาวเดินก่อนเสมอ

การเดินของหมากแต่ละตัว

♔ King (คิง)

เดิน 1 ช่องไปได้ทุกทิศทาง 8 ทิศ + ทำ Castling ได้ — เป็นหมากที่ห้ามถูก "Checkmate"

♕ Queen (ควีน)

เดินไกลได้ทั้ง 8 ทิศ (แนวตรง + แนวทแยง) — เป็นตัวที่ทรงพลังที่สุดในเกม ต่างจาก "เม็ด" หมากรุกไทยมาก

♗ Bishop (บิชอป)

เดินทแยงไกลได้ตลอดแนว — แต่ละตัวอยู่บนสีช่องเดียวตลอดเกม (light-square bishop / dark-square bishop)

♘ Knight (ไนต์)

เดินรูปตัว L — กระโดดข้ามตัวอื่นได้ เหมือน "ม้า" ในหมากรุกไทย

♖ Rook (รุก)

เดินตรงในแนวนอน/แนวตั้งระยะใดก็ได้ — ใช้ทำ Castling ร่วมกับ King

♙ Pawn (พอน)

เดินตรง 1 ช่อง (หรือ 2 ช่องในตาแรกของเบี้ยตัวนั้น) กินทแยง 1 ช่อง

มีกฎพิเศษ En Passant และเลื่อนขั้นเป็นได้ 4 ตัว

กฎพิเศษ

Castling (กระโดดเรือ)

King กับ Rook สลับตำแหน่งกันในตาเดียว — เพื่อพา King ไปอยู่ในที่ปลอดภัย เงื่อนไข:

• King และ Rook ตัวที่ใช้ ยังไม่เคยเดิน
• ระหว่าง King กับ Rook ต้องว่าง ไม่มีหมากขวาง
• King ไม่ถูกรุกอยู่ และไม่ผ่าน/ลงในช่องที่ถูกโจมตี

O-O = Kingside castling (เรือฝั่ง h), O-O-O = Queenside castling (เรือฝั่ง a)

En Passant (กินผ่าน)

เมื่อเบี้ยฝ่ายตรงข้ามเดิน 2 ช่องผ่านเบี้ยเรา → เราสามารถกินเบี้ยนั้นเหมือนเดิน 1 ช่อง เฉพาะตาถัดไปเท่านั้น

Pawn Promotion (เลื่อนขั้นเบี้ย)

เมื่อเบี้ยถึงแถวสุดท้าย → เลือกเลื่อนเป็น Queen, Rook, Bishop, หรือ Knight (ส่วนใหญ่เลือก Queen)

การจบเกม

• Checkmate (รุกจน): King ถูกรุกและเดินหลบ/บัง/กินไม่ได้ → ฝ่ายตรงข้ามชนะ
• Stalemate (อับ): ฝ่ายเดินไม่มีตาเดินที่ถูกกฎและยังไม่ถูกรุก → เสมอ
• 50-move rule: หากเล่น 50 ตาโดยไม่กินหมากและไม่เดินเบี้ย → ขอเสมอได้
• Threefold repetition: ตำแหน่งซ้ำ 3 ครั้ง → ขอเสมอได้
• Insufficient material: หมากเหลือไม่พอรุกจน (เช่น KvK, KBvK) → เสมอ

เปรียบเทียบกับหมากรุกไทย

หัวข้อ	หมากรุกสากล	หมากรุกไทย
เบี้ยเริ่ม	แถว 2	แถว 3
เบี้ยเดินครั้งแรก	1 หรือ 2 ช่อง	1 ช่อง
Queen / เม็ด	เดินไกลทุกทิศ	ทแยง 1 ช่อง
Bishop / โคน	ทแยงไกล	ทแยง 1 + ตรงหน้า 1
Castling	มี	ไม่มี
En Passant	มี	ไม่มี
Pawn promotion	เลือกได้ 4 ตัว	เป็นเม็ดเท่านั้น
กฎเสมอ	50-move, repetition	นับศักดิ์ / นับกระดาน

เคล็ดลับสำหรับมือใหม่

• คุมศูนย์กลาง (e4, d4, e5, d5) ตั้งแต่ตาแรก
• พัฒนาหมากรอง Knight + Bishop ก่อนเรือและควีน
• Castle เร็ว เพื่อความปลอดภัยของ King
• อย่าเสียพลังงานในการเดิน Queen เร็วเกินไป — มันจะถูกไล่และเสียตา
• เชื่อมเรือ หลังจาก castling เพื่อเรือ 2 ตัวคุมคอลัมน์
• เรียน opening, middlegame, endgame เป็นชุดๆ — แต่ละช่วงมีหลักการต่างกัน

International Chess — History & Rules

The world's most popular board game, played in 180+ countries and governed by FIDE.

History

International Chess descends from Chaturanga, an ancient Indian game — the same ancestor as Thai Chess. It evolved through the Arab world (Shatranj) and reached Europe during the Renaissance.

In 15th-century Italy and Spain, the rules were dramatically updated — the Queen and Bishop became long-range pieces, making the game faster and more dynamic. This is the form played today.

Today, the game is governed by FIDE (Fédération Internationale des Échecs), which organizes world championships and awards titles like Grandmaster and International Master. In Thailand, the game is overseen by the Thailand Chess Association.

Board & Setup

• 8×8 board with alternating light/dark squares — bottom-right square must be light ("white on right")
• 16 pieces per side: 1 King, 1 Queen, 2 Bishops, 2 Knights, 2 Rooks, 8 Pawns
• Pawns start on rank 2 (one rank ahead of Thai Chess)
• The Queen sits on her own color: White Queen on a light square, Black Queen on a dark square ("Queen on her color")
• White always moves first

Piece Movement

♔ King

Moves one square in any of 8 directions, plus the special Castling move. Cannot be captured — losing the King means checkmate.

♕ Queen

Moves any number of squares in all 8 directions (straight + diagonal) — the most powerful piece, very different from the Thai Met.

♗ Bishop

Moves any number of squares diagonally — each Bishop stays on one square color throughout the game (light-square bishop / dark-square bishop).

♘ Knight

Moves in an L-shape and can jump over other pieces — same as the Thai Ma.

♖ Rook

Moves any number of squares horizontally or vertically — used together with the King for Castling.

♙ Pawn

Moves one square forward (or two squares on its first move from the starting rank). Captures one square diagonally forward.

Has special rules: En Passant capture and promotion to one of 4 pieces.

Special Rules

Castling

King and Rook swap positions in a single move — used to evacuate the King to safety. Requirements:

• Neither the King nor the Rook involved has moved
• All squares between them are empty
• The King is not currently in check, and does not pass through or land on an attacked square

O-O = Kingside castling (with the h-file Rook), O-O-O = Queenside castling (with the a-file Rook)

En Passant

If an opponent's pawn moves two squares forward and lands beside your pawn, you can capture it as if it had only moved one square — but only on your very next turn.

Pawn Promotion

When a pawn reaches the last rank, it promotes to Queen, Rook, Bishop, or Knight (most players choose Queen).

Game End

• Checkmate: King is in check and cannot escape, block, or capture — opponent wins.
• Stalemate: Side to move has no legal moves but isn't in check — draw.
• 50-move rule: 50 moves played without any capture or pawn move — either side can claim a draw.
• Threefold repetition: Same position occurs 3 times — either side can claim a draw.
• Insufficient material: Not enough material to force checkmate (e.g., K vs K, K+B vs K) — draw.

Comparison with Thai Chess

Feature	International Chess	Thai Chess (Makruk)
Pawn start rank	2	3
Pawn first move	1 or 2 squares	1 square
Queen / Met	Long-range, all directions	1 diagonal square
Bishop / Khon	Long diagonals	1 diagonal + 1 forward
Castling	Yes	None
En passant	Yes	None
Pawn promotion	Choose from 4 pieces	To Met only
Draw rules	50-move, repetition	Honor / Board count

Tips for Beginners

• Control the center (e4, d4, e5, d5) from move one
• Develop minor pieces first — Knights and Bishops before Rooks and Queen
• Castle early for King safety
• Don't bring out the Queen too early — she'll get harassed and you'll lose tempo
• Connect your Rooks after castling so they support each other on open files
• Study openings, middlegame, and endgame separately — each has its own principles

หมากฮอสไทย — ประวัติและกติกา

เกมข้างถนนยอดฮิตของไทย เล่นง่าย กฎไม่กี่ข้อ แต่กลยุทธ์ลึก — เห็นได้ทุกตลาดและร้านกาแฟ

ประวัติความเป็นมา

หมากฮอส (Draughts / Checkers) เป็นเกมหมากกระดานที่มีประวัติยาวนานหลายพันปี ต้นกำเนิดสืบย้อนไปถึงเกมโบราณในอียิปต์และเมโสโปเตเมีย ปัจจุบันมีหลากหลายรูปแบบเล่นทั่วโลก เช่น English Checkers, International Draughts, Russian Shashki, Turkish Dama และ "หมากฮอสไทย" ของบ้านเรา

หมากฮอสไทยพัฒนามาเป็นรูปแบบเฉพาะ — กระดาน 8×8 ฝ่ายละ 8 ตัว เล่นเร็ว เกมไม่ยืดยาว เหมาะกับการเล่นพักเที่ยง พักงาน หรือฆ่าเวลาในร้านกาแฟ จนกลายเป็นเกมที่คนไทยทุกเพศทุกวัยเล่นได้

ความได้เปรียบของหมากฮอส: เรียนรู้กฎได้ใน 2 นาที แต่เล่นชำนาญต้องใช้เวลาหลายปี — เป็นเกมที่ "ง่ายแต่ลึก" ระดับเดียวกับโกะ

กระดานและการจัดวาง

• กระดาน 8×8 ช่อง เหมือนหมากรุก
• แต่ละฝ่ายมีหมาก 8 ตัว เรียงเต็มแถว
• วางที่แถวที่ 2 ของฝ่ายตน (ฝ่ายขาว = แถว 2 ฝ่ายดำ = แถว 7) — ทุกช่องในแถวนั้น ไม่เว้น
• ฝ่ายขาวเดินก่อนเสมอ

การเดินของหมาก

⛀ หมากธรรมดา (เบี้ย)

เดิน: ทแยงไปข้างหน้า 1 ช่อง (ในทิศของฝ่ายตน) บนช่องสีเข้มที่ว่าง — เดินถอยหลังไม่ได้

กิน: กระโดดข้ามหมากฝ่ายตรงข้ามที่อยู่ติดกัน เฉพาะทแยงไปข้างหน้า ลงในช่องว่างถัดไป — เบี้ยกินถอยหลังไม่ได้ จนกว่าจะ "เข้าฮอส"

⛁ "เข้าฮอส" — หงายเป็นขุน (King)

เมื่อหมากธรรมดาเดินถึงแถวสุดท้ายของฝ่ายตรงข้าม → เรียกว่า "เข้าฮอส" หมากจะถูก "หงาย" กลายเป็นขุนทันที (ในเว็บนี้เปลี่ยนสัญลักษณ์เป็น ⛁ / ⛃)

เดิน: ทแยงระยะใดก็ได้ทั้ง 4 ทิศ ตราบใดที่ทางว่าง — เหมือน "เม็ดที่บินได้"

กิน: กระโดดข้ามหมากฝ่ายตรงข้าม 1 ตัวในแนวทแยง ทั้ง 4 ทิศ — ลงในช่องว่างใดก็ได้หลังหมากที่กิน (Flying king)

กฎ "บังคับกิน" (Forced Capture)

กฎ "กินติด" (Multi-Jump)

หลังจากกินหมากแล้ว ถ้าหมากตัวเดิม (ในตำแหน่งใหม่) ยังกินต่อได้อีก — ต้องกินต่อในตาเดียวกัน

กินติดได้กี่ตัวก็ได้ จนกว่าจะกินต่อไม่ได้ — แล้วถึงจะเปลี่ยนตา

ในเว็บนี้ หลังกิน ระบบจะ highlight หมากของคุณและช่องที่กินต่อได้อัตโนมัติ — แค่กดเลือกช่องเดินเลย

การเลื่อนขั้น (หงาย)

หมากธรรมดาที่เดิน/กินถึงแถวสุดท้ายของฝ่ายตรงข้าม → หงายเป็นขุนทันที

หากกำลังกินติดแล้วผ่านแถวสุดท้ายระหว่างทาง — ระบบจะหงายให้ก็ต่อเมื่อตำแหน่งสุดท้ายอยู่บนแถวสุดท้าย (ตามมาตรฐานหมากฮอสไทย)

การชนะ

• เก็บหมากหมด — กินหมากของฝ่ายตรงข้ามจนหมดกระดาน → ชนะ
• เดินไม่ได้ — ฝ่ายที่ถึงตาแต่ไม่มีตาเดินที่ถูกกฎ → แพ้
• ยอมแพ้ — กดปุ่ม 🏳 ในห้อง

เปรียบเทียบกับหมากฮอสนานาชาติ

หัวข้อ	หมากฮอสไทย	English Checkers	International Draughts
กระดาน	8×8	8×8	10×10
จำนวนหมาก/ฝ่าย	8	12	20
หมากธรรมดากินถอยหลัง	กินไม่ได้	กินไม่ได้	กินได้
ขุน (King)	บินได้ระยะไกล	เดิน 1 ช่อง	บินได้ระยะไกล
บังคับกิน	มี	มี	มี (ต้องกินมากที่สุด)

เคล็ดลับสำหรับมือใหม่

• ระวังกับดัก "เสียสละหมาก" — บางทีคู่ต่อสู้ตั้งใจให้คุณกิน เพื่อกินกลับมากกว่า
• คุมแถวหลัง ตอนเปิดเกม — ป้องกันคู่ต่อสู้ทะลุไปหงาย
• เลื่อนเป็นกลุ่ม — อย่าให้หมากแยกเดี่ยวๆ จะถูกกินง่าย
• หงายให้ได้ไวๆ — ขุนทรงพลังมาก เดินไกล กินไกล
• ปลายเกม — ถ้ามีเปรียบ 2-3 หมาก ต้องไล่บีบมุม ไม่งั้นเสมอได้
• คิดล่วงหน้า 2-3 ตา — โดยเฉพาะตอน "บังคับกิน" บางทีกินไปแล้วเสียเปรียบ

Thai Checkers (Makhos) — History & Rules

Thailand's beloved street game — easy rules, deep strategy. Seen at every market and coffee shop across the country.

History

Checkers (Draughts) is a board game family with a history spanning thousands of years. Its origins trace back to ancient Egypt and Mesopotamia. Today many regional variants are played worldwide: English Checkers, International Draughts, Russian Shashki, Turkish Dama — and Thailand's own Makhos.

Thai Checkers evolved into a distinct form: 8×8 board, 8 pieces per side, fast-paced and finishing quickly. Perfect for a lunch break, after-work session, or killing time at a coffee shop — making it accessible for Thais of all ages.

The beauty of checkers: you can learn the rules in 2 minutes, but mastery takes years — it's a "simple yet deep" game in the same league as Go.

Board & Setup

• 8×8 board, same as chess
• Each side has 8 pieces, placed on dark squares only
• Pieces are arranged on the second rank from each side's edge in 2 staggered rows on dark squares
• White always moves first

Piece Movement

⛀ Man (regular piece)

Move: One diagonal square forward (in your own direction) onto an empty dark square — cannot move backward.

Capture: Jump over an adjacent enemy piece diagonally forward onto the empty square beyond — cannot capture backward until "promoted" ("ker hos" / 「เข้าฮอส」 in Thai).

⛁ "Ker Hos" — Promotion to King

When a Man reaches the last rank on the opponent's side → it's called "ker hos" ("entering the king row") and the piece is promoted to a King (shown as ⛁ / ⛃ on this site).

Move: Any number of squares diagonally in all 4 directions as long as the path is clear — like a "flying queen."

Capture: Jumps over a single enemy piece on a diagonal in all 4 directions — landing on any empty square beyond the captured piece (Flying King rule).

Forced Capture

Multi-Jump

After a capture, if the same piece (in its new position) can capture again — you must continue capturing in the same turn.

You can chain as many jumps as the position allows, until no more captures are possible — only then does the turn end.

On this site, after a capture the system will automatically highlight your piece and the squares where you can continue — just click the next square.

Promotion (Becoming a King)

A Man that moves or captures onto the last rank → promotes to a King immediately.

If you're mid-jump and pass through the last rank without stopping there — you do not promote yet (Thai rule). Promotion happens only if your final landing square is on the last rank.

Winning

• Capture all opponent pieces — win.
• Opponent has no legal move on their turn → you win.
• Resign — press the 🏳 button in the room.

Comparison with International Variants

Feature	Thai Checkers	English Checkers	International Draughts
Board size	8×8	8×8	10×10
Pieces per side	8	12	20
Man captures backward	No	No	Yes
King movement	Flying (long range)	One square only	Flying (long range)
Forced capture	Yes	Yes	Yes (must take maximum)

Tips for Beginners

• Watch for sacrifice traps — opponents may bait you into a capture to take more pieces back.
• Defend your back rank early — don't let opponents break through and promote.
• Move pieces in groups — isolated pieces are easy targets.
• Promote to King quickly — Kings are very powerful with their long range and 4-direction captures.
• In endgames — if you're up 2–3 pieces, push the opponent into a corner; otherwise the game can drift to a draw.
• Think 2–3 moves ahead — especially around forced captures, where greedy capturing can backfire.

หมากฮอสสากล (English Checkers / American Checkers) — ประวัติและกติกา

เกมหมากฮอสที่เล่นกันในประเทศตะวันตก กระดาน 8×8 ฝ่ายละ 12 ตัว เรียบง่ายแต่ลึก

ประวัติความเป็นมา

หมากฮอสมีรากเหง้ามาจากเกม "Alquerque" ของอียิปต์โบราณ (3,000+ ปี) — ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 12 ที่ฝรั่งเศส เกิดการดัดแปลงให้เล่นบนกระดานหมากรุก 8×8 กลายเป็น "Jeu de Dames" (Game of Draughts)

เกมนี้แพร่ไปทั่วยุโรปและแตกออกเป็นหลายสำเภา (variants):

• English Draughts (American Checkers): 8×8, 12 ตัว/ฝ่าย, ขุนเดิน 1 ช่อง — ที่เราเล่นในเว็บนี้
• International Draughts (Polish): 10×10, 20 ตัว/ฝ่าย, flying king
• Russian, Brazilian, Italian, Turkish: มีกฎเฉพาะของแต่ละประเทศ

ในปี 2007 ทีมวิจัย University of Alberta ใช้คอมพิวเตอร์ "แก้" เกม English Checkers ได้สำเร็จ — พิสูจน์ว่าถ้าเล่นถูกที่สุดทั้งสองฝ่าย เกมจะจบด้วยการ เสมอ

กระดานและการจัดวาง

• กระดาน 8×8 ใช้เฉพาะช่องสีเข้ม (32 ช่อง)
• แต่ละฝ่ายมี 12 ตัว วาง 3 แถวแรกของฝั่งตน บนช่องสีเข้มทั้งหมด
• ฝ่ายขาวเดินก่อน (มาตรฐาน) แต่ในบางสายให้ฝ่ายดำเดินก่อน

การเดินของหมากแต่ละตัว

⛀ Man (หมากธรรมดา)

เดิน: ทแยงไปข้างหน้า 1 ช่อง บนช่องสีเข้มที่ว่าง

กิน: กระโดดข้ามหมากฝ่ายตรงข้าม ลงในช่องว่าง — เฉพาะทแยงไปข้างหน้า (ถอยหลังกินไม่ได้)

⛁ King (ขุน)

เมื่อหมากธรรมดาถึงแถวสุดท้ายของฝ่ายตรงข้าม → กลายเป็น King ทันที (ในเกมตะวันตกบางทีเรียก "Crown")

เดิน: ทแยง 1 ช่อง ทั้ง 4 ทิศ (ไม่ใช่ flying king แบบหมากฮอสไทย)

กิน: กระโดดข้ามหมากฝ่ายตรงข้าม 1 ตัว ลงในช่องว่างถัดไป — กินได้ทั้ง 4 ทิศทแยง

กฎพิเศษ

บังคับกิน (Forced Capture)

ถ้าตาคุณมีโอกาสกิน — ต้องกิน ห้ามเดินตาธรรมดา หากมีหลายตัวเลือก เลือกได้ตามชอบ (American Checkers รุ่นมาตรฐาน — ไม่บังคับกินมากที่สุด)

กินติด (Multi-Jump)

หลังกินหมาก ถ้าหมากตัวเดิมยังกินต่อได้อีก ต้องกินต่อในตาเดียวกัน จนกว่าจะกินต่อไม่ได้

การเลื่อนเป็น King

หมากธรรมดาที่เดิน/กินถึงแถวสุดท้ายของฝ่ายตรงข้าม → กลายเป็น King ทันที

การชนะ

• กินหมากตรงข้ามหมด → ชนะ
• ฝ่ายตรงข้ามเดินไม่ได้ → ชนะ
• ยอมแพ้ → คู่ต่อสู้ชนะ
• เสมอ: ตำแหน่งซ้ำ 3 ครั้ง / 40 ตาไม่กิน-ไม่เลื่อน → เสมอ

เปรียบเทียบหมากฮอสสากล vs หมากฮอสไทย

หัวข้อ	English Checkers	หมากฮอสไทย
กระดาน	8×8	8×8
จำนวนหมาก/ฝ่าย	12	8
จำนวนแถวเริ่มต้น	3 แถว	2 แถว
หมากธรรมดากินถอยหลัง	กินไม่ได้	กินไม่ได้
King (ขุน)	เดิน 1 ช่อง 4 ทิศ	บินไกล (Flying king)
บังคับกินมากที่สุด	ไม่บังคับ	ไม่บังคับ
หงายระหว่าง multi-jump	หยุดทันที	หงายเฉพาะตอนจบ

เคล็ดลับสำหรับมือใหม่

• คุมแถวกลาง — แถวที่ 4-5 เป็น contested area
• ป้องกันแถวสุดท้ายของตน — อย่าให้ฝ่ายตรงข้ามทะลุไปเป็น King ง่ายๆ
• เก็บหมากไว้เป็นกลุ่ม — หมากเดี่ยวๆ เสียง่าย
• เสียสละเพื่อกินกลับ — บางทีให้ฝ่ายตรงข้ามกิน 1 ตัว เพื่อกินกลับ 2 ตัว
• เป็น King ให้ได้ก่อน — King มีพลังมาก ใครได้ก่อนคนนั้นได้เปรียบ

English Checkers (American Checkers) — History & Rules

The Western form of checkers, played on an 8×8 board with 12 pieces per side. Simple yet deep.

History

Checkers traces back to "Alquerque", an ancient Egyptian board game over 3,000 years old. In 12th-century France, it was adapted to be played on a chess-style 8×8 board, becoming "Jeu de Dames" (the Game of Draughts).

The game spread across Europe and split into many regional variants:

• English Draughts (American Checkers): 8×8, 12 pieces per side, King moves one square — what we play on this site
• International Draughts (Polish): 10×10, 20 pieces per side, with flying king
• Russian, Brazilian, Italian, Turkish: each with its own rule variations

In 2007, a research team at the University of Alberta successfully "solved" English Checkers by computer — proving that with perfect play from both sides, the game always ends in a draw.

Board & Setup

• 8×8 board using only the dark squares (32 in total)
• Each side has 12 pieces, placed in the first 3 rows on their side, on the dark squares only
• White moves first (standard) — though some traditions begin with Black

Piece Movement

⛀ Man (regular piece)

Move: One diagonal square forward, onto an empty dark square.

Capture: Jump over an enemy piece into an empty square beyond — diagonally forward only (no backward captures).

⛁ King

When a Man reaches the last rank on the opponent's side → it is "crowned" and becomes a King.

Move: One diagonal square in all 4 directions (not a flying king like in Thai Checkers).

Capture: Jumps over a single enemy piece into the empty square beyond — in any of the 4 diagonal directions.

Special Rules

Forced Capture

If a capture is available, you must take it — regular moves are not allowed. If multiple captures are possible, you may choose any of them (in standard American Checkers, you are not required to take the maximum).

Multi-Jump

After a capture, if the same piece can capture again, you must continue jumping in the same turn until no more captures are possible.

Promotion to King

A Man that moves or captures onto the last rank promotes to King immediately.

Winning

• Capture all opponent pieces → win
• Opponent has no legal move → win
• Resign → opponent wins
• Draw: Same position 3 times / 40 moves with no capture or promotion → draw

Comparison: English vs Thai Checkers

Feature	English Checkers	Thai Checkers
Board	8×8	8×8
Pieces per side	12	8
Starting rows	3 rows	2 rows
Man captures backward	No	No
King movement	1 square, 4 directions	Flying (long range)
Maximum-capture rule	No	No
Promotion mid-jump	Stops immediately	Only on final landing

Tips for Beginners

• Control the central rows — ranks 4–5 are the contested area
• Defend your back rank — don't let the opponent reach promotion easily
• Keep pieces in groups — isolated pieces are easily captured
• Sacrifice for a counter-capture — sometimes giving up 1 piece lets you take 2 in return
• Become a King first — Kings are very powerful; whoever crowns first usually has the advantage

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

คำถามยอดฮิตเกี่ยวกับหมากรุกไทยและหมากฮอสไทย

หมากรุกไทยเล่นยังไง?

หมากรุกไทยเล่นบนกระดาน 8×8 ฝ่ายละ 16 ตัว (ขุน 1, เม็ด 1, โคน 2, ม้า 2, เรือ 2, เบี้ย 8) เบี้ยเริ่มที่แถว 3 (ไม่ใช่แถว 2 เหมือนหมากรุกสากล) ฝ่ายขาวเดินก่อน เป้าหมายคือ "รุกจน" ขุนของฝ่ายตรงข้าม — ทำให้ขุนถูกรุกและเดินหลบไม่ได้

หมากฮอสไทยเล่นยังไง?

หมากฮอสไทยเล่นบนกระดาน 8×8 ฝ่ายละ 8 ตัว วาง 2 แถวบนช่องสีเข้ม สลับฟันปลา หมากธรรมดาเดิน/กินทแยงไปข้างหน้าเท่านั้น (ถอยหลังไม่ได้) เมื่อเดินถึงแถวสุดท้ายจะ "เข้าฮอส" หงายเป็นขุนที่บินทแยงไกลและกินได้ทั้ง 4 ทิศ — ถ้ามีโอกาสกินต้องกิน (บังคับกิน) กินติดได้ในตาเดียว ผู้ชนะคือฝ่ายที่กินหมากตรงข้ามหมดหรือทำให้อีกฝ่ายเดินไม่ได้

หมากรุกไทยกับหมากรุกสากลต่างกันยังไง?

ที่ต่างหลักๆ: (1) เบี้ยหมากรุกไทยเริ่มที่แถว 3 ไม่ใช่แถว 2 (2) เม็ด (Queen) เดินทแยง 1 ช่องเท่านั้น ไม่ไกลเหมือนควีนสากล (3) โคน (Bishop) เดินทแยง 1 ช่อง + ตรงหน้า 1 ช่อง (4) ไม่มี castling, ไม่มี en passant (5) เบี้ยเลื่อนเป็นเม็ดเท่านั้น (6) มีกฎ "นับศักดิ์" ใช้จบเกมที่ลากยาว

หมากฮอสไทยมีกี่ตัว?

ฝ่ายละ 8 ตัว รวม 2 ฝ่าย = 16 ตัว วางบนช่องสีเข้ม 2 แถวแรกของแต่ละฝั่ง — แต่ละแถวมี 4 ตัว สลับฟันปลา

"เข้าฮอส" / "หงาย" คืออะไร?

เมื่อหมากธรรมดาเดินถึงแถวสุดท้ายของฝ่ายตรงข้าม เรียกว่า "เข้าฮอส" หมากจะถูก "หงาย" กลายเป็น ขุน (King) ทันที — ขุนเดินทแยงระยะใดก็ได้ทั้ง 4 ทิศ และกินด้วยการกระโดดข้ามหมากฝ่ายตรงข้ามไกลแค่ไหนก็ได้ (Flying king) เป็นตัวที่ทรงพลังที่สุดในเกม

หมากธรรมดากินถอยหลังได้ไหม?

กินไม่ได้ — หมากธรรมดา (เบี้ย) ในหมากฮอสไทย กินได้เฉพาะทแยงไปข้างหน้าเท่านั้น จนกว่าจะ "เข้าฮอส" หงายเป็นขุนถึงจะกินได้ทุกทิศและบินไกลได้

"บังคับกิน" ในหมากฮอสไทยคืออะไร?

ถ้าตาคุณมีโอกาสกินหมากของฝ่ายตรงข้าม คุณ ต้องกิน — ห้ามเดินตาธรรมดา หากมีหลายตัวเลือกที่กินได้ เลือกตัวใดก็ได้ตามใจ และถ้ากินแล้วยังกินต่อได้อีก (ในตำแหน่งใหม่) ต้องกินต่อในตาเดียวกัน — เรียกว่า "กินติด"

เล่นหมากรุก/หมากฮอสออนไลน์ฟรีได้ที่ไหน?

เล่นได้ที่ playmakruk.com ไม่ต้องสมัคร เปิดวงเล่น 2 คน คนอื่นเข้ามายืนดูพร้อมพูดคุยกันได้ในแชทสด มีให้เลือกทั้งหมากรุกไทยและหมากฮอสไทย — ฟรีทั้งหมด

ขุนเดินยังไงในหมากรุกไทย?

ขุน (King) ในหมากรุกไทยเดิน 1 ช่องไปได้ทุกทิศทาง — เหมือนคิงในหมากรุกสากล ขุนเป็นตัวที่ห้ามถูก "รุกจน" ถ้าขุนถูกรุกและเดินหลบ/บัง/กินไม่ได้ → แพ้

กฎ "นับศักดิ์" ในหมากรุกไทยคืออะไร?

กฎพิเศษเพื่อจบเกมที่ลากยาว — ฝ่ายเสียเปรียบสามารถเรียกนับเพื่อบังคับให้จบเกม มี 2 รูปแบบ: (1) นับกระดาน เมื่อไม่มีเบี้ยเหลือบนกระดาน — นับสูงสุด 64 ตา (2) นับศักดิ์ เมื่อฝ่ายเสียเปรียบเหลือเฉพาะขุน — จำนวนตานับขึ้นกับหมากที่เหลือของฝ่ายได้เปรียบ ถ้านับครบไม่ชนะ = เสมอ

Frequently Asked Questions (FAQ)

Common questions about Thai Chess and Thai Checkers.

How do you play Thai Chess (Makruk)?

Thai Chess is played on an 8×8 board with 16 pieces per side (1 King, 1 Met, 2 Khons, 2 Mas, 2 Rueas, 8 Bias). Pawns start on rank 3 (not rank 2 as in Western chess). White moves first. The goal is to checkmate the opponent's King — placing it under attack with no legal escape.

How do you play Thai Checkers (Makhos)?

Thai Checkers is played on an 8×8 board with 8 pieces per side, placed on dark squares in 2 staggered rows. Regular pieces only move and capture diagonally forward (cannot capture backward). When a piece reaches the last rank, it "ker hos" (crowns) into a King that flies long diagonals and can capture in all 4 directions. Captures are mandatory if available, and you can chain multiple jumps in one turn. The winner is whoever captures all opposing pieces or leaves the opponent with no legal move.

How is Thai Chess different from Western Chess?

Main differences: (1) Pawns start on rank 3 instead of rank 2 (2) The Met (Queen) moves only 1 diagonal square — much weaker than the Western Queen (3) The Khon (Bishop) moves 1 diagonal or 1 forward (4) No castling, no en passant (5) Pawns can only promote to a Met (6) There's a unique "counting rule" to end drawn-out endgames.

How many pieces are in Thai Checkers?

8 per side, 16 total. They sit on the dark squares of the first 2 rows on each side — 4 pieces per row, in a staggered pattern.

What is "ker hos" / King promotion?

When a regular piece reaches the opponent's last rank, it "ker hos" — Thai for "entering the king row" — and is immediately promoted to a King. The King moves any distance diagonally in all 4 directions and captures by jumping over an opposing piece from any distance (Flying King) — the most powerful piece in the game.

Can regular pieces capture backward?

No. Regular pieces (Men) in Thai Checkers can only capture diagonally forward — until they "ker hos" and become a King. Only Kings can capture in all 4 directions and at long range.

What is "forced capture" in Thai Checkers?

If you have any capture available on your turn, you must take it — regular moves are forbidden. If multiple captures are possible, you may choose any of them. After a capture, if the same piece can capture again from its new position, you must continue capturing in the same turn — that's called "multi-jump."

Where can I play chess and checkers online for free?

Right here on playmakruk.com — no signup required. Open a room with 2 players and others can join as spectators and chat live. Both Thai and International variants of chess and checkers are available — all completely free.

How does the King move in Thai Chess?

The Khun (King) in Thai Chess moves 1 square in any direction — same as the King in Western chess. The King cannot be captured: if it's in check and cannot escape, block, or capture the threat → it's checkmate, and you lose.

What is the "counting rule" in Thai Chess?

A unique rule that ends drawn-out games. The disadvantaged side can call the count to force an ending. There are two forms: (1) Board count — when no pawns are on the board, count up to 64 moves. (2) Honor count — when the disadvantaged side has only the King left, the move count depends on the stronger side's remaining material. If checkmate isn't delivered within the count → draw.